اساسنامه حزب اتحاد ترکمن صحرا
حزب «اتحاد ترکمنصحرا» در تاریخ ۲۴ اسفند ۱۴۰۴ (۱۶ مارس ۲۰۲۶) بهطور رسمی اعلام موجودیت کرد. این حزب بهوسیله جمعی از فعالان سیاسی ترکمن، متشکل از کنشگران داخل و خارج از کشور، بنیان
گذاری شده است. شکلگیری این حزب را میتوان در چارچوب تلاشهای سازمانیافته برای نمایندگی مطالبات اتنیکی و منطقهای ترکمنهای ایران ارزیابی کرد.
هدف اصلی حزب، پیگیری و تحقق حقوق فرهنگی، سیاسی و اقتصادی مردم ترکمنصحرا است. در این راستا، این تشکل بر ضرورت استقرار نظامی مبتنی بر «جمهوری دموکراتیک فدرال» تأکید دارد و ایجاد ایالت ترکمنصحرا را بهعنوان یکی از راهکارهای تحقق مشارکت مؤثرتر در اداره امور محلی مطرح میسازد. همچنین، رسمیشدن زبان ترکمنی در کنار زبان مشترک کشور، از دیگر مطالبات محوری این حزب بهشمار میرود که در راستای حفظ و تقویت هویت زبانی و فرهنگی ترکمنها مورد توجه قرار گرفته است.
از منظر حکمرانی محلی، حزب بر اداره منطقه ترکمنصحرا توسط نیروهای بومی و آشنا به ویژگیهای اجتماعی و فرهنگی آن تأکید دارد. در عین حال، این حزب پایبندی خود را به اصل تمامیت ارضی ایران تصریح کرده و رویکرد خود را در چارچوب یکپارچگی سرزمینی کشور تعریف مینماید.
حزب اتحاد ترکمنصحرا را میتوان تلاشی در جهت نهادینهسازی مطالبات اتنیکی در قالبی سیاسی و مدنی دانست که با تأکید بر اصلاحات ساختاری، بهدنبال ارتقای جایگاه اجتماعی، فرهنگی و سیاسی ترکمنها در ساختار کلان کشور است.
فصل اول: کلیات و اهداف
ماده ۱: نام و هویت
نام این تشکل «حزب اتحاد ترکمنصحرا» (حات) است که در این اساسنامه به اختصار «حزب» نامیده میشود.
ماده ۲: اهداف کلان
حزب اهداف کلان زیر را دنبال میکند:
- تلاش برای تحقق نظام جمهوری دموکراتیک فدرال در ایران
- دفاع از حقوق فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ترکمنها
- تقویت هویت ملی در چارچوب تنوع قومی و فرهنگی
- گسترش عدالت اجتماعی و کاهش نابرابریهای منطقهای
فصل دوم: اصول بنیادین
ماده ۳: نظام سیاسی
حزب بر استقرار نظام جمهوری دموکراتیک فدرال مبتنی بر رأی مردم، تفکیک قوای سه گانه و حاکمیت قانون تأکید دارد.
ماده ۴: آزادی بیان و اندیشه
حزب آزادی بیان، اندیشه، مطبوعات و فعالیتهای مدنی را از حقوق بنیادین شهروندان دانسته و از تضمین و گسترش آن حمایت میکند.
ماده ۵: جدایی دین از حکومت
حزب بر جدایی نهاد دین از حکومت تأکید دارد و دین را نهادی مستقل، محترم و متعلق به حوزه خصوصی و اجتماعی جامعه میداند.
ماده ۶: برابری حقوقی
حزب به برابری کامل حقوق زن و مرد در تمامی عرصههای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی باور داشته و برای تحقق آن تلاش میکند.
فصل سوم: حقوق فرهنگی و زبانی
ماده ۷: زبان
حزب بر رسمی شدن زبان ترکمنی در کنار زبان مشترک کشور تأکید دارد و آن را حق طبیعی مردم ترکمن برای حفظ هویت فرهنگی خود میداند.
ماده ۸: فرهنگ و هویت
حزب از حفظ، توسعه و ترویج فرهنگ، ادبیات، تاریخ و سنتهای ترکمنی حمایت کرده و آن را بخشی از میراث ملی ایران میداند.
فصل چهارم: ساختار حکمرانی محلی
ماده ۹: اداره محلی
حزب بر اداره منطقه ترکمنصحرا توسط افراد بومی، منتخب و آشنا به ویژگیهای فرهنگی و اجتماعی منطقه تأکید دارد.
ماده ۱۰: ایالت ترکمنصحرا
حزب ایجاد ایالت ترکمنصحرا (یا استان ترکمن صحرا)، در چارچوب نظام فدرالی و پارلمانی محلی را، بهعنوان یکی از راهکارهای تحقق مدیریت محلی و مشارکت مؤثر در اداره منطقه می داند و برای تحقق آن تلاش خواهد کرد.
فصل پنجم: توسعه اجتماعی و اقتصادی
ماده ۱۱: عدالت اقتصادی
حزب بر رفع محرومیتها، ایجاد فرصتهای برابر اقتصادی و توسعه پایدار در منطقه ترکمنصحرا تأکید دارد.
ماده ۱۲: خدمات اجتماعی
حزب به گسترش خدمات آموزشی، بهداشتی، فرهنگی و رفاهی بهعنوان حقوق اساسی مردم توجه ویژه دارد.
ماده ۱۳: توسعه فرهنگی
حزب از ایجاد نهادهای فرهنگی، آموزشی و رسانهای به زبان ترکمنی حمایت کرده و آن را عامل ارتقای آگاهی و انسجام اجتماعی میداند
فصل ششم: ساختار و فعالیت حزبی
ماده ۱۴: عضویت
عضویت در حزب:
عضویت در حزب برای تمامی شهروندانی که به اهداف و اصول حزب پایبند باشند، آزاد است. این عضویت بیانگر تعهد فرد به دفاع از حقوق فرهنگی، زبانی، سیاسی و اقتصادی مردم ترکمنصحرا و تلاش در جهت تحقق آرمانهای حزب در چارچوب فعالیتهای مدنی و مسالمتآمیز است.
- پذیرش منشور و اصول بنیادین حزب اتحاد ترکمن صحرا از شرایط اساسی برای عضویت در حزب محسوب میشود.
- فرآیند عضویت با ارائه درخواست کتبی به دبیرخانه حزب آغاز شده و پس از بررسی، در دستور کار قورولتای قرار میگیرد. تصمیمگیری نهایی در خصوص پذیرش یا رد درخواست عضویت، در صلاحیت هیئت اجرایی است.
- افرادی که درخواست عضویت ارائه دادهاند، میتوانند با تأیید هیئت اجرایی تا زمان تصویب نهایی عضویت ، بهعنوان عضو ناظر در فعالیتها و برنامههای حزب مشارکت داشته باشند.
- متقاضیان، نباید در احزاب و گروههای سیاسی دیگر عضویت داشته باشند
سلب عضویت:
عضو یا اعضایی که مشمول شرایط زیر شوند، با تصمیم مراجع ذیصلاح از عضویت یا مسئولیت برکنار می شوند:
1 -اقدام یا فعالیت برخلاف اهداف، منافع سیاسی یا اصول تشکیلاتی حزب.
2 – عدم حضور بدون عذر موجه در جلسات در سه نوبت در هر فصل.
3- رعایت نکردن ارکان اساسنامه، افشای اسرار سازمانی، سوء استفاده از مسئولیت حزبی.
4- مجازات می تواند توبیخ شفاهی، توبیخ کتبی، سلب مسئولیت، تعلیق عضویت و سرانجام اخراج از حزب باشد.
5- اختیار تعلیق موقت عضو متخلف، در صلاحیت هیئت اجرایی حزب است.
6- پیشنهاد سلب عضویت توسط هیئت اجرایی و تأیید نهایی توسط هیئت نظارت انجام میشود.
7- تصمیمات مربوط به تعلیق یا سلب عضویت باید بهصورت رسمی و کتبی از سوی دبیرخانه حزب به عضو مربوطه ابلاغ شود.
ماده 15. حقوق اعضا
1-اعضا حق دارند نسبت به عملکرد هر ارگان یا مقام مسئول، به همان کمیته و یا مراجع بالاتر شکایت کنند. این شکایات باید بهصورت مستند و کتبی ارائه شود. مرجع نهایی رسیدگی به شکایات اعضا، هیئت نظارت می باشد.
ماده 16. ساختار تشكيلانى حزب
1- انتخاب اركانهای رهبرى و مسئولين حزب از بالا تا پائين به شيوه آزاد و دمكراتیک است.
2- مصوبات قورولتای (كنگره) قبل از تصويب در اركانهاى حزبى به بحث گذاشته مىشوند. وظيفه شورای مركزى جمعآورى نظريات و پيشنهادات اركانهاى پايين و ارائه به قورولتای است. با توجه به پيشنهادات و تصميمات اركانهای حزبى سياست آينده حزب تدوين مىشود.
3 – برای تقویت گفتمان سیاسی و دمكراسى درون حزبی، اركانهاى حزبى به اعضای حوزه خود و به اركانهاى بالاتر گزارش ارائه می کنند. اركانهاى بالا موظف به گزارشدهی به حوزه پایینتر حزبی در مناطق خود هستند.
4- تصميمات حزب در همه سطوح بر اساس رأى اكثريت اتخاذ میشود و حقوق اقلیت محترم شمرده میشود. حقوق اقلیت در بیان نظر و فعالیت در چارچوب اساسنامه محفوظ است. تمامی اعضای حزب ملزم به رعایت نظم و دیسیپلین میباشند. تدوين برنامهها و تصميمگيرى از عاليترين تا پايينترين اركان، بصورت جمعى است.
ماده 17. ارکان ساختاری حزب
ارکان اصلی حزب عبارتاند از:
الف – قورولتای (کنگره)
ب- شورای مرکزی
پ- هيئت اجرایی
ت- هيئت نظارت
ث – کمیته ها و هیئتهای کاری
الف) قورولتای (کنگره)
قورولتای (کنگره) بالاترین مرجع تصمیمگیری حزب است. وظایف قورولتای ترکیبی از رهبری، نظارت و برنامهریزی کلان است. و سیاستهای اساسی و بلندمدت را تعیین میکند.قورولتای معمولاً با حضور همه اعضا تشکیل میشود.
مهمترین وظایف قورولتای:
1 . تصویب اساسنامه و اصلاح آن
- تعیین قواعد کلی و اصول حزب و اهداف راهبردی
- تغییر یا اصلاح مواد اساسنامه در صورت نیاز
2. تعیین خط مشی و اهداف کلان حزب
- تعیین سیاستهای کلی و جهتگیری حزب در منطقه
- تعیین مواضع سیاسی یا اجتماعی بلند مدت
- تغییر در جهتگیری سیاسی حزب
3. انتخاب شورای مرکزی
- انتخاب اعضای شورای مرکزی، دبیرکل و سایر ارکان مدیریتی
- تعیین دوره مأموریت آنها
4. انتخاب هیئت نظارت
- انتخاب اعضای هیئت نظارت برای کنترل رعایت اساسنامه و مقررات
- اطمینان از شفافیت و عدالت داخلی
5. بررسی و تصویب گزارشهای دورهای ارکان حزب
- دریافت گزارش شورای مرکزی و هیئت اجرایی
- بررسی عملکرد مالی و اداری
6. تصمیمگیری درباره مسائل کلیدی و بحرانی
- تصویب یا رد تصمیمات مهم یا تغییرات ساختاری
- رسیدگی به شکایات عمده اعضا
7. تعیین مسیر توسعه و فعالیتهای حزب در آینده
- تصویب برنامههای سالانه یا دورهای
- تعیین اولویتهای سیاسی و اجتماعی منطقه
8. حذف یا انحلال شاخهها یا کمیتهها در صورت لزوم
- تصمیمگیری درباره تغییرات سازمانی یا ساختاری در سطح منطقه
9.جلسات عادی قورولتای هر دو سال یک بار با حضور حداقل دو سوم اعضای قورولتای تشکیل میشود.
10.در صورتی که دو سوم اعضای رسمی هیئت نظارت یا دو سوم اعضای هیئت اجرایی درخواست برگزاری قورولتای عمومی فوقالعاده را ارائه دهند، هیئت هماهنگکننده حزب موظف به اعلام فراخوان و دبیرخانه موظف به فراهمسازی مقدمات برگزاری آن در زمان مورد توافق خواهد بود.
11. گزارشهای عملکرد ارگانها و کمیتههای مختلف حزب در قورولتای ارائه شده و پیشنهادهای اصلاحی و ساختاری پس از بررسی، به تصویب قورولتای میرسد.
12.صورتجلسات و پروتکل نشستهای قورولتای توسط دبیرخانه تهیه شده و باید بهصورت رسمی به اطلاع تمامی اعضای حزب برسد.
13. انحلال حزب فقط با رأی دو سوم اعضای قورولتای امکانپذیر است.
ب) شورای مرکزی
شورای مرکزی یکی از ارکان اصلی هر حزب است و نقش رهبری و تصمیمگیری سیاسی در فاصله بین دو قورولتای را بر عهده دارد. شورای مرکزی ، سیاستهای قورولتای را به برنامه عملی تبدیل میکند و تصمیمهای جاری سیاسی را میگیرد.
وظایف معمول شورای مرکزی:
1. اجرای خط مشی قورولتای و هدایت فعالیتهای حزب در فاصله بین قورولتایها
2.نظارت بر اجرای مصوبات قورولتای
3. انتخاب یا عزل اعضای هیئت اجرایی
4.تصمیمگیری درباره مسائل مهم سیاسی و سازمانی و موضعگیری در رویدادهای روز و ارائه برنامههای کوتاه مدت
5. برنامه ریزی برای انتخاباتها در سطح منطقه ای و کشوری
پ ) هیئت اجرایی
هیئت اجرایی رکن مسئول اداره روزمره حزب و اجرای مصوبات ارکان تصمیمگیرنده است.
مهمترین وظایف هیئت اجرایی:
1.اجرای مصوبات قورولتای.
2. اداره امور جاری و مدیریت فعالیتهای اجرایی و سازمانی حزب.
3.برنامهریزی و هماهنگی فعالیتهای سیاسی، تشکیلاتی و رسانهای.
4.نمایندگی رسمی حزب در ارتباط با نهادها، احزاب دیگر و سازمانهای داخلی و بینالمللی.
5.تهیه و ارائه گزارشهای دورهای از عملکرد و فعالیتها به ارکان بالادستی.
6.پیشنهاد طرحها، برنامهها و سیاستهای اجرایی برای تصویب در مراجع تصمیمگیرنده.
7.نظارت بر عملکرد واحدها، کمیتهها و شاخههای مختلف حزب از نظر اجرایی.
8. مدیریت منابع مالی و اداری در چارچوب مقررات مصوب.
ت) هیئت نظارت
هیئت نظارت مسئول کنترل، ارزیابی و اطمینان از رعایت اساسنامه، قوانین داخلی و اصول تشکیلاتی است.
مهمترین وظایف هیئت نظارت:
1. نظارت بر عملکرد هیئت اجرایی و سایر ارکان حزب از نظر انطباق با اساسنامه و مقررات.
2.رسیدگی به شکایات و تخلفات احتمالی اعضا یا مسئولان حزب.
3. بررسی شفافیت مالی و رعایت ضوابط مالی و اداری.
4.پیشنهاد اقدامات اصلاحی یا انضباطی در صورت مشاهده تخلف یا نقض مقررات.
5.نظارت بر صحت برگزاری انتخابات داخلی و فرآیندهای تشکیلاتی.
6.حفظ بیطرفی و استقلال در انجام وظایف نظارتی.
7. هیئت نظارت گزارشهای نظارتی خود را به قورولتای ارائه میدهد و در فاصله بین دو قورولتای، نسخهای از گزارشها را جهت اطلاع به شورای مرکزی ارسال میکند.
ث. كميته ها و هيئت هاى كارى
کمسیون امور مالی
- کمسیون امور مالی از سه نفر تشکیل می گردد و از سوی هئیت نظارت انتخاب می شوند.
- منابع مالی حزب شامل حق عضویت اعضا، کمکهای داوطلبانه و سایر منابع قانونی است و هزینهها باید شفاف و قابل حسابرسی باشند.
- کمسیون امور مالی سالانه یکبار گزارش مالی را به هیئت نظارت تقدیم می کند
دبیرخانه
براى پيشبرد كار هاى ادارى شورا يك دبيرخانه تأسيس مى شود.
1- مسئول دبیرخانه در هر دوره ایی از طرف هیئت اجرایی نتخاب می گردد.
2- دبیرخانه مسئول تهیه پروتکل و نگهداری آرشیو اسناد و … حزب است
ماده 18: فعالیتها
حزب فعالیتهای خود را از طریق روشهای مسالمتآمیز، قانونی و مدنی دنبال میکند.
ماده 19: اصلاح اساسنامه
این اساسنامه در 19 ماده آماده شده و هرگونه تغییر در مفاد این اساسنامه با تصویب قورولتای حزب است